جيىرما ءبىرىنشى عاسىر جەتىستىگى جونىنەن ءومىر ءسۇرۋدىڭ مىڭ-سان تۇيتكىلىن وڭىنان شەشىپ, جان-جاقتى جاراسىمدى دامۋعا داڭعىل جول اشىپ جىبەرگەن سياقتى ءبىر قاراعاندا. وي-نيەت پەن ىقىلاس-پەيىل, ۇيعارىم مەن تاۋەكەل سەكىلدى سان الۋان ۇعىم-جاعداياتتار بارىسىنداعى ءومىر قوزعالىسىنىڭ باعىتىن تاپ باسىپ تانۋعا قازىلىق ەتەتىن جەتەكشى سالا, البەتتە عىلىم.
«بولىس بولدىم مىنەكيدى» وي سارابىنا سالىپ, سالعاستىرىپ قاراساڭ – سول ءداۋىر قازاعى پورترەتىنىڭ پسيحولوگيالىق دالدىگى جونىنەن كوركەمدىك قۋاتى ءالى كۇنگە ءتانتى ەتەتىن كەرەمەتىنىڭ سىرى نەدە؟ ويشا ءتىزىپ كوز الدىڭنان وتكىزە باستاعان كەزدە قاتارى سەلدىرەمەگەن قالپى ارامىزدا ءالى كۇنگە ءتىرى جۇرگەندەي تۇتاس ءبىر گالەرەيانىڭ بەينەسىن ەلەستەتىپ وتەدى. زاماتىندا رەنىشى مەن وكپە سىزى ارالاس سەزىم يەكتەپ, قورىنۋ مەن تارىنۋدىڭ وكىنىشى بىردەن وزەگىڭە شاباتىنى جامان. ءتۇن ۇيقىڭدى ءتورت ءبولىپ, بارىنەن قۇر قالعانداي اھ ۇرعان جاعدايلار شىنىمەن دە سونشالىقتى ماڭىزدى ما؟ ون توعىزىنشى عاسىردىڭ عاقلياسى تاقىلەتتەس وي ورامدارىن تىڭداۋعا كەيىنگى بۋىن وكىلى بەيىلسىز. قىزمەت ساتىسىنىڭ دارەجەسىن كيە تۇتىپ, قۇرمەتىن جاسىرماي بىلدىرەتىن مىنەزدى ىزگىلىككە بالايتىن جۇرتشىلىق پارقىنىڭ اينالا توڭىرەكتەن يگىلىگى ارتىپ بارا جاتقانى شامالى قاراساڭ. ايتسەدە بۇرىنعى مەن بۇگىنگىنىڭ ايىرماشىلىقتارىن بارلاي شولساڭ ادەبيەت پەن ونەرگە دەگەن قۇشتارلىق قازاق بەسىگىنە بولەنىپ, قازاق ايەلىنىڭ جۇرەك ۇنىمەن تەربەتىلگەن كەز كەلگەن پەرزەنت بويىنان مولىنان تابىلاتىنىن انىق اڭدايسىڭ. ۇلى ۇلت ساناتىنداعى جۇرتتاردىڭ جەكەلەگەن وكىلدەرىنىڭ رۋحانياتقا دەگەن سەرگەك جاناشىرلىعى ءار جايدان اڭعارىلادى. جاسى وزىنەن كوپ كىشى ايەل بالاسىنىڭ سەزىمىن «بەيشارا جانداردى» وقۋ ارقىلى وياتۋدان بۇرىن, شىعارماعا دەگەن اكەسىنىڭ زور قۇرمەتىن باياندايتىنى بار. وتباسىن قۇرعاننان كەيىن تاعدىر سىنىنا مويىماي توتەپ بەرۋدىڭ ءمانىسىن ادامگەرشىلىك قىرلارىن اشۋ ارقىلى ءتۇسىنۋدىڭ كىلتىن تابۋدىڭ قۇپياسى دا جەتكىلىكتى ەدى.
كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءمىنسىز سانالعان دۇنيەلەردى وي سارابىنا سالىپ كورسەڭ – ۋاقىتى ءوتىپ كەتكەن بوس كەڭىستىككە اينالعان بولەك-سالاق, ارتىق-اۋىس جايلاردى ۇشىراتاتىن سياقتىسىڭ. مىنەكي, وسىعان باسقا تۇرعىدان ءۇڭىلىپ, تىڭنان استار ىزدەسە وزگەشە وي جاڭالىعى تابىلاتىنى كامىل. جانكەشتى كۇش جۇمساعان دۇنيەنىڭ ولمەس سىرى وسىندا جاتىر-اۋ دەگەن ۇيعارىمعا ەرىكسىز كەلەتىنىڭ سوندىقتان. دۇنيە قۇبىلىسىنان ەش جاڭالىق اشا الماساڭ دا, ءومىر وتپەلىلىگىن, ءولىم اقيقاتىنىڭ كەزەڭ-كەزەڭ سيپات-سىنىنا وراي قورىتىندى جاسالىناتىنى بار. اۋىل مەن قالانىڭ رۋحاني ايىرماشىلىعى اسپان مەن جەردەي دەپ انىقتاما بەرسەڭ جازاتايىم ايتىپ, ۇرىنىپ قالعانداي كورىنەتىن شىعارسىڭ. باياعىدا قويلى اۋىلدىڭ جىلىنا ءبىر وتەتىن سلەتى بۇكىل حالىقتىق مەرەكەگە اينالاتىنى كونە كوزدەردىڭ جادىندا. وعان اۋىلدان عانا ەمەس, قالالاردان زيالى قاۋىم توپ-توبىمەن اعىلىپ كەلىپ, ارقا-جارقا باستارى ءتۇيىسىپ, ساعىنىشتارىن باساتىن. سوندا ناساي توپىر كوپشىلىكتى توبەدەن شولىپ تۇرعان اتاقتى عالىمنىڭ: «قايران قازاقتارىم, كىتاپ وقىماساڭدار دا, امان-ەسەن بولىڭدارشى ايتەۋىر» دەگەنى ءبىر سۇمدىق كوكەيىڭە توقىلىپ قالىپتى. كىتاپ وقىماۋدى قانداي ويعا سيدىرىپ ايتتى ەكەن جارىقتىق.
وسى جولداردىڭ يەسى پاقىرىڭىزدىڭ قازىرگى مەكەن تۇراعى – جىر الىبى جامبىل اۋىلى. «تىڭدا دالا جابىلدى, تىڭدا قاستەك, قاسقەلەڭنىڭ» تۋرا قاق ورتاسى. اينالا توڭىرەگىڭ قۇلاققا ۇرعان تاناداي تىنىشتىق قۇشاعىندا. اقىن تۋرالى ۇيىمداستىرىلعان تەلەۆيزيالىق باعدارلامادا سويلەپ بولعان سوڭ مۇراجايدى وزىڭشە ارالاپ, بالا كەزدەن تانىس ەكسپوناتتارعا شاۋ تارتا باستاعان كوزبەن قارايسىڭ. اقىن مۇراسىن زەرتتەپ, ماقالا جازعان اۆتورلاردىڭ قابىرعاعا ىلىنگەن سۋرەتتەرىنە ۇڭىلەسىڭ. ءبىر-ەكەۋىنىڭ ۇلكەندىگى بولماسا قاتارىڭ, جاسى كىشىلەرى بار ءبارى ءبىز ءوز ورنىمىزدا لايىقتى تۇرمىز دەگەندەي كەيىپتەرى قاسقايىڭقى. كەنەت وسىلاردىڭ اراسىندا بەينەڭ جوق بوپ شىققاندا بويىڭدى اشۋ دۇشپان كەرنەي باستايتىنىن ءوزىڭ دە سەزبەي قالادى ەكەنسىڭ. جۇرتشىلىق نازارىنا ءتاۋىر ىلىككەن اقىن اتامىز تۋرالى كىتاپ جازعاندى ەلەمەۋ نە دەگەن سۇمدىق دەپ اتاڭا نالەت وزىمشىلدىك دەس بەرمەي كەتەتىنى بار ەمەس پە. سابامىزعا ءتۇسىپ بارىپ جان-جاعىما قاراسام, وسى اۋىلدان شىققان جازۋشى ءومىر بويى جامبىل مەن اۋىل تۋرالى وي تولعاپ كەلگەن ورىسباي ءابدىلدا ۇلىنىڭ سۋرەتى ول قاتاردان ورىن الماپتى. ول ول ما, جامبىل تۋرالى ىرگەلى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, قوماقتى ەڭبەك جازعان ەسماعانبەت ىسمايىلوۆقا, «ەسىمدەگىلەر» دەگەن ەسسە جانرىنداعى ۇزدىك دۇنيە قالدىرعان ءابدىلدا تاجىباەۆقا, اياق استىنان ايتقان ولەڭدەرىن قولما-قول جازىپ الىپ, جامبىل بولمىسىن كۇندەلىككە تۇسىرگەن عالي ورمانوۆقا دەگەن قۇرمەت وزگەشە سەزىلۋى كەرەك ەمەس پە؟!
بۇرىنعى مەن بۇگىنگىنىڭ اراسىنا دانەكەرگە جۇرەتىن كەز كەلگەن دۇنيە ەلەۋسىز قالسا – تىرىلەر ءوز الار ورنىن انىقتاۋعا تەگەۋرىنى جەتەر-جەتپەس, ايتەۋىر بار ەكەنىن ءبىلدىرىپ شىرىلداپ باعار. كەيىنگىلەرگە اقىل ايتىپ ۇيىتا المايسىڭ, ومىرلىك تاجىربيەڭ كادەگە جارايتىن شىعار دەپ بايانداساڭ تومسارعان ۇنسىزدىككە تاپ كەلەسىڭ تاعى. ءبارىن جاراتىلىستىڭ ەركى بىلەدىگە ۇيعارۋ – نوقتا-جۇگەنىن سىپىرىپ تاستاپ, ەركىنە جىبەرە سالعان مەزەتتە قۇيعىتا جونەلگەن جىلقىنىڭ الاڭسىز قىلىعىنا كەيىپتەس مىنەزدەر ەلەسى عانا كوز الدىڭا كەلەتىنى نەسى ەكەن؟..
جۇماباي شاشتاي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»